I 1348 kom svartedauen til England. Mange segna om som fluger, mens andre desperat prøvde å unngå pesten.

Vi møter Osmund (Eddie Redmayne), den ulydige munken. For personleg vinst oppsøker han kallet frå Gud. Dei som ser etter teikn frå over for å overbevise seg sjølv treng sjeldan vente lenge. Osmund sitt mål er å komme seg bort frå klosteret for å møte ei dame. Helst langt borte frå pestramma befolkningar.

Svaret frå over kjem til Osmund i form av gjengen til Ulrich. Ulrich blir spela av Sean Bean. Han er ein ridder på jakt etter ei trygg hamn, fri frå pesten. Det går rykter om ein landsby som ikkje er råka, og Ulrich treng ein vegvisar. Sånn har det seg at Osmund og Ulrich legg ut på reise.

Reisa blir både blodig og sjukdomsprega. Generelt er folk lite vennlege i Black Death. Det pregar filmen, som er både mørk og dyster i framtoninga. Med denne tematikken passar det godt. Blandar vi inn religionskonfliktane som er får vi ein film som er meir tidsrett.

Men filmen er ikkje ein artig blodsfest eller eit intenst drama. Han forsøker i blant på begge deler, men eg blir ikkje engasjert. Filmen tek seg god tid til små ting, til samtalar og triste ansikt. Inntrykket mitt i starten var at filmen skulle bli noko meir. Dette gjer at nokre sekvensar blir for lange og kanskje for grundige for filmens beste.

Black Death er god på karakterar. Grusomme personar som uansett religion eller ikkje, ikkje skyr nokon middel i kampen mot målet. Det blir den ærlege og direkte framstillinga av kven det måtte vere som hevar inntrykket av filmen til slutt. Filmen hadde noko han skulle formidle, men halta litt på vegen. Det var kanskje streben etter å vere så mørk og tøff som hindra han.

Tjuefjerde luke i julekalender 2011 er eit TV-drama med Neil Patrick Harris, Debbie Reynolds og Naomi Watts. Det er passande nok den mest sentimentale av alle bidraga til årets julekalender.

Neil Patrick Harris er komme tilbake til heimbyen. Han har fått permisjon frå jobben i New York grunna bestefaren sin død. Jula nærmar seg og han spør kva bestemora (Reynolds) ønskjer seg. Ho hentar fram ein gammal journal som bestefaren skreiv og viser til eit namn som står skrive, Lillian. Ho ønskjer å få vite kven det var.

The Christmas Wish handlar om å finne ut kven ein sjølv er, like mykje som å finne ut kven andre var og er. Det er ein film fylt med klisjear som fungerer. For eg som er kjent med Neil Patrick Harris frå dei siste åra er det uvant å sjå han i ei seriøs rolle. Men det gjorde meg skjerpa til å sjå om det seriøse fungerte.

Som eit studie i klisjefylt sjangerfilm er det eit lite Mekka. Men eg må òg innrømme at eg blei ganske rørt. Spesielt når filmen er på sitt mest sentimentale. At Harris får følgje av både Watts og Reynolds gir eit stjernepreg som eg set stor pris på. Filmen hadde ikkje vore den same utan.

Julaftan krevde ein spesiell film. The Christmas Wish blei eit tilfeldig bidrag til julekalenderen. Eg snubla over filmen medan eg gjorde forarbeid til innlegget om The Great Rupert, også kalla A Christmas Wish, og klarte ikkje motstå.

Per i dag er filmen del av ABC Family’s 25 Days of Christmas, ABCs nedteljing til jul på TV-nettverket. Han vart laga av Feature Films for Families i 1998 for å sendast på CBS, og formatet er 1.33:1. Eit takk i rulleteksten etter filmen lyder slik: «Thank you for supporting films that lift the spirit and teach timeless values».

Tjueandre luke i julekalender 2011 handlar om å tru på julenissen, og om retten til å vere julenissen. Når ingen trur på at Kris Kringle (Edmund Gwenn) er julenissen så må ei rettsak til for å bevise det.

Miracle on 34th Street blei lansert i mai. Filmselskapet var overbevist om at filmen kunne tene meir som ein sommarfilm. Julenissen blei flytta bakerst på filmplakaten og kledd i normale klede. At filmen handla om jula blei ikkje nemnt i promoteringa.

Men Miracle on 34th Street er utvilsamt ein julefilm. Kris Kringle eller julenissen har teke seg ein tur til New York for å få folk til og tru på han igjen. I byen skapar han glede for både små og store. Som julenisse på kjøpesenteret Macy’s blir han ein innbringande attraksjon. Men sjølvsagt trur ikkje folk at han er julenissen. At han stadig påstår det blir eit problem, og a blir til b blir til rettsak.

Gode erfaringar med eldre rettsakfilmar gjer at ofte lyser opp når ein film tek den vendinga. Også i Miracle on 34th Street blir det rom til gode monologar. Men vel så viktig for filmen er det å følje Kringle og folka rundt han. Kringle har ein effekt på folk, og kvardagen i førjulstida blir prega av små begiveneheiter.

Miracle on 34th Street føyer seg inn dei førnøyelege rekkjer og passar godt nære jul.

Attende luke i julekalender 2011 er debutfilmen til Whit Stillman, om ei gruppe unge college-studentar som er tilbake i New York i juleferien og brukar tida på det selskapeleg nattelivet blant upper east-siders.

Metropolitan handlar lite om jula. Utanom å vere ramma for filmen, er det einaste teiknet på jul litt pynt her og der. Men for å få inn variasjonen i julekalenderen inkluderer eg filmen og går vidare til synsinga.

Umiddelbart under opningsteksten legg Stillman føringar for filmen. Ein skrifttype som liknar (eller er?) Windsor-typen som Woody Allen har brukt i over 40 år, og eit jazza lydspor, gir assosiasjonar til nettopp Woody Allen. Allereie før eg har sett eit einaste menneske eller høyrt ein replikk likar eg filmen.

Det som følgjer er på nokre måtar litt som ein Woody Allen-film, men samtidig skil han seg ut. Likskapane er i dei intellektuelle samtalane, i New York som filmens miljø. Men filmen handlar like mykje om å vere ungdom, usikker, utforskande og upåliteleg. Vi blir godt kjent med nokre av ungdommane, som gjennom filmen framstår som håpefulle eller håplause, men samtidig realistiske og aldri kunstig planta i bestemte rollar.

Urban haute bourgeoisie står sentralt i filmen, og er eit uttrykk som skildrar desse unge, kapitalsterke ungdommane og deira eigen kultur. Vi blir teke med inn i verda til rike college-studentar, og den fattigare Tom Townsend blir inngangsportalen vår, ein karakter som tilfeldig endar opp med å feire jul på sosietsball og liknande.

Metropolitan tek opp diskusjonen om rolla og staden urban haute bourgeoisie har i samfunnet, og du bør like mykje dialog og store ord for å få mest mogleg ut av filmen. Eit snev av romanse og ungdommeleg idealisme lettar på trykket og gjer filmen meir tilgjengeleg enn dei første minuttane hintar til.

Syttande luke i julekalender 2011 er eit romantisk drama med Fred «Double Indemnity» Macmurray og Barbara «Double Indemnity» Stanwyck. Forøvrig det andre innslaget i julekalenderen med Stanwyck. Og for ordens skuld ein film som kom fire år før Double Indemnity.

Barbara Stanwyck er ei uskikkeleg kvinne som har ein uvane med å stele. Fred Macmurray er advokaten som skal få ho sett i fengsel. Omstendigheitene får desse til å feire jul i lag hjå familien til advokaten.

Samspelet er fint. Stanwyck og Macmurray køyrer gjennom store deler av handlinga med ein sprek dialog som sit godt. Tinga som skjer rundt dei undervegs er mindre spennande, men stunder som vekker minner frå barndommen til karakterane er gode som gull og gir meg god grunn til å heie på at paret skal bli eit par.

Det toppar seg som det hør og bør ved julefeiringa. Når slutten altfor brått kjem så må eg innsjå at eg har fått filmen under huda og skulle ønskje han var lengre.

Trettande luke i julekalender 2011 handlar om julefeiring ved fronten under første verdskrig. Tyske, franske og engelske styrkar møtes i vinterkulda for litt champange, julemusikk og kos.

«Christmas pudding of a production tries to satisfy all and ends up pleasing none», skreiv Paul Byrnes i The Sydney Morning Herald då Joyeux Noël hadde premiere i 2005. Byrnes er inne på noko, sjølv om eg ikkje er heilt einig i at dette er ein pudding av ein film.

Joyeux Noël fortel om våpenkvila ved fronten i desember 1914. Hendingane er basert på ei sann historie som involverte rundt 100 000 soldatar. I filmen møter vi tre små troppar, med tyske, engelske og franske soldatar. Eit par hundre menn og berre ein brøkdel av totalen.

For å ta grunnane til at dette ikkje er ein pudding først. Joyeux Noël får fram den grusomme sida ved føsrte verdskrig. Det var i stor grad ein krig som handla om hyppig slakting i fronten. Over fem millionar liv gjekk tapt på slagmarkene. 1 poeng. Delen av filmen som handlar om julekos og sånt gjer eit viktig poeng ut av at folk er like. 1 julepoeng.

Grunnen til at Joyeux Noël er pudding er at den avgrensar hendinga til troppane i filmen. Det blir ikkje snakka om dei andre soldatane som gjorde det same. Vi får servert ei løgn som går på at maks eit par hundre var involvert. 1 minuspoeng for faktafeil. Det heile drar ut og blir for lystbetont til at eg klarar å svelge det som realistisk. Det handlar om premissane filmen lagar for seg sjølv. Filmen kunne ha vore forutan det romantiske innslaget. 0.5 minuspoeng.

Poeng, julepoeng om minuspoeng blir cirka 6 på ein skala frå 1 til 10. Eg blir aldri frelst, men annerkjenner at Joyeux Noël forsøker å røre.

Tolvte luke i julekalender 2011 er nissefilmen The Santa Clause med Tim Allen. Ordspelet med ein e på slutten av Clause legg føringa for handlinga og set standarden for den enkle komedien.

Styrken til The Santa Clause som julefilm er eit tydeleg tema. Det handlar om å tru (på julenissen), og det blir klart tidleg i filmen. Resten av filmen blir du masa hol i hovudet om dette. I tillegg til får du dumpa over deg ei snøskuffe med spesialeffektar som umogleg kan ha sett heilt bra ut i 1994.

Scott Calvin (Tim Allen) blir til julenissen, men verken vil eller trur det sjølv. Før heilt på slutten. Sonen til Scott, Charlie heiter han, er aldri i tvil om at faren er blitt julenissen. Charlie blir ikkje trudd av dei vaksne. Før heilt på slutten.

Eg har aldri sett The Santa Clause samanhengande. Eg har aldri hatt noko i mot filmen, heller ikkje etter å ha sett han. Men det blir for enkelt. Det blir dill og dall og er i det heile ein eindimensjonal film. Målgruppa er nok heller ikkje meg og likesinna. I grunn synst eg filmen sender dårlege signal. At Scott som prøver å hjelpe ein person blir straffa er ein skremmande moral. For å bli feit og skjeggete er ei straff. For barn som i utgangspunktet er redd julenissen må det vere reine skrekkfilmen.

Men eg kjedar meg aldri. Forventingane var små, og fallhøgda soleis låg. Eit par scener er morsomme, og resten er heilt ok.

Ellevte luke i julekalender 2011 er ein englefilm med Cary Grant, David Niven og Loretta Young. O gledelige jul for ein herleg kombinasjon.

Det kan bli sagt først som sist at The Bishop’s Wife er den mest stemningsfulle filmen etter elleve dagar med Filmdagboks julekalender. Samansettinga av humor og folk som på ein truverdig får fram at dei bryr seg er unekteleg vellykka.

Julemirakel er det tematisk samlande omgrepet for The Bishop’s Wife. Ved å gjere Cary Grant til ein engel, den sjarmerande typen du ikkje vil overlate i kona di sitt selskap, blir engel-businessen lettare å svelje. Alt han gjer har ei årsak, og at vi tidleg blir klar over dette opnar filmen til å gjere så mykje meir enn å preike om julemirakel.

Det er ofte ei utfordring å vidareformidle essensen i ein god film. Ofte handlar det om at gjennomføringa er god, handlinga oppsummert treng ikkje vere original. The Bishop’s Wife handlar i korte trekk om ein engel som trenger seg innpå ein biskop og kona hans for å gjere livet deira lykkelegare. Eg vil i stor grad framheve skodespelet og samspelet som styrkane. Cary Grant har karisma, David Niven er både dyktig og truverdig og Loretta Young lyser opp samtidig som ho er det stabile midtpunktet.

Ei sann anbefaling av ein julefilm.

Niande luke i julekalender 2011 er ein TV-film med The Muppets frå 1977. Basert på ei barnebok frå 1971 og filmatisert av Jim Henson med mindre kjente Muppet-figurar i rollane.

For meg er det ikkje eit ekte julefilmmaraton utan The Muppets. Søken etter ein film som kan avlaste den beste av dei alle, The Muppet Christmas Carol frå 1992, blir trappa opp att kvart adventstid.

Emmet Otter’s Jug-Band Christmas fyller ingen sko. Filmen skuffar litt fordi eg forventa Kermit, Miss Piggy og dei andre kjente. Dette skuldast dårleg forarbeid. Sett forbi eigen urimelegheit er historia grei. Det handlar om ein fattig familie på to, og korleis dei kjem seg langt på vilje og emna til å glede seg over det enkle. Ikkje overraskande er det flust av songnummer; i stor grad sjarmerande eller flotte.

Eg kom over skuffelsen. Emmet Otter’s Jug-Band Christmas er ein kort og flott julespesial. Sjølv om han aldri er ekstraordinær og heller ikkje er meir enn tidsfordriv.

Første luke i julekalender 2011 er Hogfather, ei filmatisering for TV av boka til Terry Pratchett med same namn. Filmen blei laga for Sky One i England og sendt i to deler, 17. og 18. desember i 2006, og har ei historie som foregår i Discworld-universet, noko eg kjem tilbake til.

Handlinga i Hogfather skjer rundt Hogswatch, Discworld-feiringa som tilsvarar jul hjå oss. Hogfather er namnet på den glade, tjukke mannen og går i klede som er mistenkeleg like julenissen sine. Medan Discworld er ein fantasi-bokserie av Terry Pratchett der handlingane foregår på ein flat planet som heiter Discworld.

Det er dagen før dagen og the Hogfather forduftar. Ein leigemordar ved namn Teatime har akkurat fått i oppdrag å ta knekken på han, og byrjar ei desperat jakt på å finne Hogfather.

Døden, som her er ein eigen skikkelse med svart kappe og ljå, har som jobb å frigjere sjela til folk som dør. Når mordet på Hogfather let vente på seg, tek Døden tiden til nytte og kler på seg nissedrakta og vikarierer for Hogfather.

Den tredje sentrale karakteren ved sidan av Teatime og Døden er Susan. Blant dei tre er ho den stabile og menneskelege personen, og ho som får nyss om at konsekvensane av Hogfather si forsvinninga er evig mørketid og fortapt menneskeheit.

Det er fleire idear og parallellar til verda vår som gjer Hogfather interessant. Den viktigaste her er likskapen Hogswatch har til jul. Eg forventa ingen tradisjonell julefilm, men litt julestemning var eit krav. Det skal mykje til for at mangel på julestemning kan oversjåast i ein julekalender.

Hogfather manglar julestemning. Filmen er ikkje sentimental, og han får heller ikkje fram ei trist julestemning. I det heile er det kaldt og lite stemning. Billege effektar gir eit falsk preg på toppen. Det var ingen krok som hekta meg innleiingsvis. Grunnen som gjer filmen verdt å sjå, når utgreiinga av plottet endeleg var forklart, var det langt ut i filmen og for seint.

Tre timar som Hogfather er verkar som tre dagar. Den fiffige ideen bak den halvgjorte og ustrukturerte oppbygginga gjer at eg heng med trass alt, men første luke i julekalenderen blir dessverre ingen slager og ingen anbefaling.