Tjuefjerde luke i julekalender 2011 er eit TV-drama med Neil Patrick Harris, Debbie Reynolds og Naomi Watts. Det er passande nok den mest sentimentale av alle bidraga til årets julekalender.

Neil Patrick Harris er komme tilbake til heimbyen. Han har fått permisjon frå jobben i New York grunna bestefaren sin død. Jula nærmar seg og han spør kva bestemora (Reynolds) ønskjer seg. Ho hentar fram ein gammal journal som bestefaren skreiv og viser til eit namn som står skrive, Lillian. Ho ønskjer å få vite kven det var.

The Christmas Wish handlar om å finne ut kven ein sjølv er, like mykje som å finne ut kven andre var og er. Det er ein film fylt med klisjear som fungerer. For eg som er kjent med Neil Patrick Harris frå dei siste åra er det uvant å sjå han i ei seriøs rolle. Men det gjorde meg skjerpa til å sjå om det seriøse fungerte.

Som eit studie i klisjefylt sjangerfilm er det eit lite Mekka. Men eg må òg innrømme at eg blei ganske rørt. Spesielt når filmen er på sitt mest sentimentale. At Harris får følgje av både Watts og Reynolds gir eit stjernepreg som eg set stor pris på. Filmen hadde ikkje vore den same utan.

Julaftan krevde ein spesiell film. The Christmas Wish blei eit tilfeldig bidrag til julekalenderen. Eg snubla over filmen medan eg gjorde forarbeid til innlegget om The Great Rupert, også kalla A Christmas Wish, og klarte ikkje motstå.

Per i dag er filmen del av ABC Family’s 25 Days of Christmas, ABCs nedteljing til jul på TV-nettverket. Han vart laga av Feature Films for Families i 1998 for å sendast på CBS, og formatet er 1.33:1. Eit takk i rulleteksten etter filmen lyder slik: «Thank you for supporting films that lift the spirit and teach timeless values».

Tjueandre luke i julekalender 2011 handlar om å tru på julenissen, og om retten til å vere julenissen. Når ingen trur på at Kris Kringle (Edmund Gwenn) er julenissen så må ei rettsak til for å bevise det.

Miracle on 34th Street blei lansert i mai. Filmselskapet var overbevist om at filmen kunne tene meir som ein sommarfilm. Julenissen blei flytta bakerst på filmplakaten og kledd i normale klede. At filmen handla om jula blei ikkje nemnt i promoteringa.

Men Miracle on 34th Street er utvilsamt ein julefilm. Kris Kringle eller julenissen har teke seg ein tur til New York for å få folk til og tru på han igjen. I byen skapar han glede for både små og store. Som julenisse på kjøpesenteret Macy’s blir han ein innbringande attraksjon. Men sjølvsagt trur ikkje folk at han er julenissen. At han stadig påstår det blir eit problem, og a blir til b blir til rettsak.

Gode erfaringar med eldre rettsakfilmar gjer at ofte lyser opp når ein film tek den vendinga. Også i Miracle on 34th Street blir det rom til gode monologar. Men vel så viktig for filmen er det å følje Kringle og folka rundt han. Kringle har ein effekt på folk, og kvardagen i førjulstida blir prega av små begiveneheiter.

Miracle on 34th Street føyer seg inn dei førnøyelege rekkjer og passar godt nære jul.

Tjuande luke i julekalender 2011 er førjulsmarerittet til Tim Burton. Prosjektet var påtenkt allereie i 1982, men det tok ni år før filmen blei realisert.

Historia startar i Halloween-byen. Jack Skellington er graskarkongen og den mest skremmande skapningen i byen. Året rundt går med til planlegging av neste års halloween. Men åra har gjort Jack lei av høgtida. I flukt frå byen oppdagar han jula, og han vil introdusere den nye høgtida for medborgarane sine.

Stop-motion-regissøren Henry Selick og komponisten Danny Elfman var med å lage The Nightmare Before Christmas. For filmen betyr dette kvalitet. Selick har fått fram visjonen som utan tvil er Burtons. Elfman har treft med stemningsbyggande musikk, og bidreg òg som Jacks songstemme.

På korte 80 minuttar får du ein høgtidsfilm som passar både jul og halloween. Animasjon som uttrykksform har alltid passa rundt juletider for meg. Jon Blund i adventskalenderen Jul i skomakergata, Disney-filmar og Flåklypa Grand Prix på julaftan har sett spor.

Praksisen med stop-motion rundt juletider har etablert seg. TV-serien Community dediserte ein episode før jul i fjor, og eit innslag er med i årsaktuelle A Very Harold and Kumar Christmas. The Nightmare Before Christmas får meg i julestemning. Så enkelt er det. Dei fleste som har sett ein film eller to kjenner til filmen. For alle andre er det berre for meg å anbefale han.

Attende luke i julekalender 2011 er debutfilmen til Whit Stillman, om ei gruppe unge college-studentar som er tilbake i New York i juleferien og brukar tida på det selskapeleg nattelivet blant upper east-siders.

Metropolitan handlar lite om jula. Utanom å vere ramma for filmen, er det einaste teiknet på jul litt pynt her og der. Men for å få inn variasjonen i julekalenderen inkluderer eg filmen og går vidare til synsinga.

Umiddelbart under opningsteksten legg Stillman føringar for filmen. Ein skrifttype som liknar (eller er?) Windsor-typen som Woody Allen har brukt i over 40 år, og eit jazza lydspor, gir assosiasjonar til nettopp Woody Allen. Allereie før eg har sett eit einaste menneske eller høyrt ein replikk likar eg filmen.

Det som følgjer er på nokre måtar litt som ein Woody Allen-film, men samtidig skil han seg ut. Likskapane er i dei intellektuelle samtalane, i New York som filmens miljø. Men filmen handlar like mykje om å vere ungdom, usikker, utforskande og upåliteleg. Vi blir godt kjent med nokre av ungdommane, som gjennom filmen framstår som håpefulle eller håplause, men samtidig realistiske og aldri kunstig planta i bestemte rollar.

Urban haute bourgeoisie står sentralt i filmen, og er eit uttrykk som skildrar desse unge, kapitalsterke ungdommane og deira eigen kultur. Vi blir teke med inn i verda til rike college-studentar, og den fattigare Tom Townsend blir inngangsportalen vår, ein karakter som tilfeldig endar opp med å feire jul på sosietsball og liknande.

Metropolitan tek opp diskusjonen om rolla og staden urban haute bourgeoisie har i samfunnet, og du bør like mykje dialog og store ord for å få mest mogleg ut av filmen. Eit snev av romanse og ungdommeleg idealisme lettar på trykket og gjer filmen meir tilgjengeleg enn dei første minuttane hintar til.

Syttande luke i julekalender 2011 er eit romantisk drama med Fred «Double Indemnity» Macmurray og Barbara «Double Indemnity» Stanwyck. Forøvrig det andre innslaget i julekalenderen med Stanwyck. Og for ordens skuld ein film som kom fire år før Double Indemnity.

Barbara Stanwyck er ei uskikkeleg kvinne som har ein uvane med å stele. Fred Macmurray er advokaten som skal få ho sett i fengsel. Omstendigheitene får desse til å feire jul i lag hjå familien til advokaten.

Samspelet er fint. Stanwyck og Macmurray køyrer gjennom store deler av handlinga med ein sprek dialog som sit godt. Tinga som skjer rundt dei undervegs er mindre spennande, men stunder som vekker minner frå barndommen til karakterane er gode som gull og gir meg god grunn til å heie på at paret skal bli eit par.

Det toppar seg som det hør og bør ved julefeiringa. Når slutten altfor brått kjem så må eg innsjå at eg har fått filmen under huda og skulle ønskje han var lengre.

Sekstande luke i julekalender 2011 er ein av dei få komediane Humphrey Bogart spelte i. Det handlar om at han og eit par fengselskameratat rømmer på julaftan.

Kriminelle til tross, kjeltringane endar med å gjere ei god gjerning. For å rømme Devil’s Island der fengselet ligg, hadde dei tenkt å rane ein familie. I staden for å bli rana så blir familien offer for gode gjerningar. Heller enn at det blir Humphrey & Co mot familien, så blir det dei mot andre uskikkelege folk.

Filmen er gode med vittige replikkar, slapsick-humor og god karakterbygging. At karakterane i filmen får tid til å blomstre. Gjennom gode skodespelarar sine formidlingar av eit godt manus gjer at vi kan like dei på både handlingane og ein synleg og real motivasjon. Dette verkar inn på dramaet i filmen som då får ein god botn og blir meir enn til å fylle plass ved sidan av komedien. Og komedien på si side får eit drama å spele mot for å skape kontrastar som framhevar kvarandre.

Trass i at filmen er tropisk blir det òg litt jul i heimen. Juletre, julemiddag og gode gjerningar heng i hop.

Åttande luke i julekalender 2011 er horrorkomedien Gremlins frå 1984. Gremlins blei ein stor suksess. Filmen fekk sin oppfølgjar i 1990, og har inspirert til filmar som: Critters, Ghoulies, Troll, Hobgoblins, Beasties, Kamillions, Spookies, og Munchies.

På ei forretningsreise til New York besøker Randall Peltzer Chinatown. Han jaktar julepresang til sonen sin og endar opp med ein mogwai, ein søt liten bamseliknande skapning. Instruksane til selgaren er: a) Ingen sterke lys. b) Ikkje i kontakt med vatn. c) Aldri mat etter midnatt.

Gremlins skyr verken vald, forstyrra sinn eller alkohol og tobakk. Summen er ein fornøyeleg svart komedie. IOg filmen passar minst like godt til vaksne som modige barn. Innstruksane dannar grunnlaget for ei tradisjonell og gjennomført oppbygging. I den forstand at sjåaren blir belønna seinare for å følgje med. Fram mot klimakset brukar Gremlins tida på å bygge miljø, gjere oss kjente med karakterane og sette oss i julestemning.

Gremlins humor, god stemning og høgt tempo. Filmen er rik på detaljar, men samtidig ukomplisert. Ei slik samansetting gir han potensielt høgare gjensynsfaktor. Dommen er positiv.

Sjette luke i julekalender 2011 er ein musikal med Judy Garland. Handlinga i Meet Me in St. Louis er lagt over fire årstider, der høgdepunkta høyrer vinterdelen til og er lagt til juletider.

Nokon meiner at det ikkje er ei julefilm sidan den avsluttar på våren, men eg tok den med under tvil.

I familien Smith er dei glad i å synge. At St. Louis World Fair nærmar seg gir dei ein ekstra grunn til å synge, og temasangen med same namn som filmen blir stadig vekk nynna på. Filmen fortel historia om det flotte livet familien lev. Med fem ungar, to foreldre, ein bestefar og ei hushjelp er det nok av liv. For dei to eldste døtrene handlar det om å finne mannen i sitt liv, og for den yngste handlar det om å grave ned dokkene sine i hagen.

Undervegs svevar søte tonar i lufta, det blir dansa og litt romantikk under dimma lamper. Så tek historia ei lita vending, og filmen toppar seg rundt juletida. Eg avstår frå å røpe handlinga, men vil påpeike at det er elegant gjort. Den rolege filmene kryp sakte, men sikkert under huda på meg første timen, så det som skjer sidan har effekt.

Flotte sangnummer og livleg stemning blir til ei god oppleving. Filmen blir aldri fantastisk, men det er ikkje så nøye. Det er for lite jul til å kalle det ein julefilm, men så tok eg han med under tvil. Det funkar når eg tøyer grensene i ånden av Filmdagboks julekalender.

Fjerde luke i julekalender 2011 er ein komedie frå 1983 med Eddie Murphy og Dan Aykroyd. Eit veddemål blant to brødre snur livet til Billy Ray Valentine (Murphy) og Louis Winthorpe III (Aykroyd) på hovudet.

Det handlar om pengar. Og det er ein klassisk komedie om rollebyte. Valentine er fattig og tiggar, medan Winthorpe spekulerar i råvareprisar og har eigen tenar. Eit veddemål mellom sjefane til Winthrope snur livet for desse to fullstendig på hovudet. Nesten over natta hamnar dei i den andres livssituasjon.

Eg såg for meg ein komedie med kulturelle krasj. Ikkje overraskande kjem komedien fram av karakterane si tilpassing til nye rollar. Men Trading Places byr på meir. Verken Muprhy eller Aykroyd er tilfredse med måten den andre levde på. Med gamle og nye perspektiv ser dei moglegheitene til å bryte ut av dei nye rollane.

Oppbygginga er enkel og humoren er lett. Ofte handlar det om å setje noko på spissen eller ta noko på kornet. Det er vanskeleg å unngå datering, men 1980-talet har sin sjarm. Og for det meste er det tidlaust.

em>Trading Places er med i julekalenderen fordi handlinga er sett til juletider. Dan Aykroyd vil bli hugsa for ei dramatisk fyllekule i julenissekostyme som har er eit av fleire uventa utfall i filmen. Spesielt utprega julestemning har ikkje filmen. Eg la ikkje merke til julesangar. Men som Peter Bradshaw i The Guardian skriv: «It has all the elements in place: a Christmas setting, a fable about money not being important (the story is Dickensian in sentiment, Shavian in form), a rich vein of comedy, and some sharp black comedy that doesn’t overbalance the essential heartfelt hokiness.»

Andre luke i julekalender 2011 er den finske filmen Rare Exports. Filmen baserer seg på ein kortfilm som regissøren Helander gjorde i 2003, om tre finske jegerar som jaktar på ein vill julenisse.

Ein stad i Finland, like ved grensa til Russland, skal ein eldre amerikansk mann endeleg få oppfylle barndomsdraumen sin om å møte julenissen. I skjul grev han eit hol i toppen av fjellet Korvatunturi, der julenissen ifølgje finsk legende held til. 23 dagar seinare bryt helvete laus i område rundt fjellet.

I hovudrolla er den vesle guten Pietari. Han er den første av dei lokale som skjønnar kva som har skjedd på fjellet, men han blir ikkje trudd. Då alle reinsdyra i område er funnen døde skuldar dei vaksne på ulvar. Då elektriske apparat byrjar å forsvinne skuldar dei vaksne på russarane. Gjennom Pietari stakar filmen seg ut ei retning som hintar mot, men aldri avslører, kva som vil skje.

Rare Exports tek seg tid til å fortelje om mytene om den finske julenissen. Små detaljar og hendingar her og der er viktige, og Helander viser at han kan god historieforteljing på film. Han veit å ikkje vise for mykje for og halde på spenninga og gjere publikum nysgjerrige. Det fungerer godt og filmen har heile tida har noko å komme med, samtidig det gradvis bygg seg opp mot eit klimaks lengre uti. Og utan å røpe noko bestemt, så innfrir klimakset.

Mørketid, snø på bakken og i lufta set meg litt i julestemning. Karakterane i filmen et dessutan aldri anna enn pepperkaker. At juletida òg kan vere ei trist tid då ein minnast dei som har forlatt oss, er noko Rare Exports så vidt viser at han er klar over, utan å gå vidare inn på tema.

Mest av alt er Rare Exports morosam, spennande og aldri kjedeleg. Den heng seg heldigvis ikkje opp i dei mange små detaljane, men veit at det er oppbygginga og framgangen i filmen som er viktig.